روش نمایشی60
آموزش برنامه ای61
روش یادگیری تاحد تسلط62
روش بحث گروهی63
روش مشارکتی65
روش واحدها67
روش حل مساله69
فناوری اطلاعات و ارتباطات ونقش معلمان75
پیشینه پژوهش
تحقیقات داخلی79
تحقیقات خارجی85
جمع بندی88
فصل سوّم : روش شناسی پژوهش
مقدمه 19
جامعه، نمونه و روش نمونه گیری92
ابزار جمع آوری اطلاعات95
روایی پرسشنامه99
پایانی پرسشنامه99
نحوه اجرای پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده99
روش آماری تجزیه وتحلیل داده ها100
فصل چهارم : توصیف داده ها
مقدمه102
توصیف ویژگی های جمعیت شناختی پاسخگویان102
بررسی توصیفی داده ها105
سایریافته ها136
توصیف وتجزیه وتحلیل مصاحبه133
توصیف وتجزیه وتحلیل مشاهده152
فصل پنجم:

خلاصه ونتیجه گیری
مقدمه156
یافته های مربوط به سوالات156
سایر یافته های تحقیق163
محدودیت های تحقیق164
پیشنهادات 165
منابع167
ضمائم
فهرست جدولها
عنوان صفحه
جدول شماره (2-1) سیر تاریخی تحول و پیشرفت ICT 24
جدول شماره (2-2) ویژگی های عناصر، در مراحل متفاوت ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات به
برنامهی درسی 48
جدول شماره (2-3) مقایسه رویکردهای یاددهی یادگیری مکاتب رفتارگرایی و ساختارگرایی 54
جدول شماره (3-1) رشته تدریس، تعداد مدارس و تعداد معلمان 94
جدول شماره (3-2) اطلاعات مربوط به پرسشنامه معلمان 97
جدول شماره (4-1) توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان بر حسب جنس 102
جدول شماره (4-2) اطلاعات توصیفی در خصوص ویژگی های سنی و مدت زمان خدمت در آموزش و پرورش پاسخگویان 103
جدول شماره (4-3) توزیع فراوانی و درصد بر حسب استفاده معلمان از کامپیوتر و نرم افزارهای
کامپیوتری در کلاس.105
جدول شماره (4-4) ارزیابی سطح معناداری از طریق آزمون خی دو 106
جدول شماره (4-5) فراوانی و درصد انتخاب هر گزینه در خرده مقیاس استفاده از کامپیوتر و
نرم افزارهای کامپیوتری 108
جدول شماره (4-6) توزیع فراوانی و درصد بر حسب استفاده معلمان از اینترنت و سرویسهای
اینترنتی در کلاس 110
جدول شماره (4-7)ارزیابی سطح معناداری از طریق خی دو110
جدول شماره (4-8) فراوانی و درصد انتخاب هر گزینه در خرده مقیاس استفاده از اینترنت و
سرویس های اینترنتی113
جدول شماره (4-9) توزیع فراوانی و درصد بر حسب استفاده ی معلمان114
جدول شماره (4-10) ارزیابی سطح معناداری از طریق خی دو 115
جدول شماره (4-11) فراوانی و درصد انتخاب هر گزینه در خرده مقیاس تلویزیون و ویدئو پروژکتور 116
جدول شماره (4-12) آزمون T تک متغیره برای بررسی میزان استفاده معلمان از فناوری اطلاعات و
ارتباطات117
جدول شماره (4-13) ارزیابی سطح معناداری از طریق خی دو 118
جدول شماره (4-14) فراوانی و درصد انتخاب هر گزینه در مورد نقش ICT در روش تدریس 120
جدول شماره (4-15) ارزیابی سطح معناداری از طریق خی دو121
جدول شماره (4-16) فراوانی و درصد انتخاب هر گزینه در مورد نقش ICT در تهیه و تولید مواد
آموزشی.123
جدول شماره (4-17) ارزیابی سطح معناداری از طریق خی دو124
جدول شماره (4-18) اطلاعات توصیفی در مورد موانع کاربرد ICT در برنامه درسی126
جدول شماره (4-19) آزمون U من ویتنی بین مدارسی که ازICT استفاده می کنند با مدارسی
که از ICT استفاده نمی کنند.127
جدول شماره (4-20) میزان استفاده از ICT و نقش ICT در روش تدریس و تهیه مواد آموزشی
به تفکیک جنسیت129
جدول شماره (4-21) ضریب همبستگی بین میزان استفاده از ICT و نقش ICT در روش تدریس
و تهیه مواد آموزشی با سن معلمان 130
جدول شماره (4-22) ضریب همبستگی بین روش تدریس و میزان استفاده از اینترنت، تلوزیون
و ویدئو پروژکتور و کامپیوتر 132
جدول شماره (4-23) ضریب همبستگی بین میزان استفاده از اینترنت، تلوزیون و کامپیوتر در تهیه و
تولید مواد و منابع آموزشی 133
جدول شماره (4-24) مشاهده امکانات مدارس 154
جدول شماره (5-1) مراحل چهارگانه و سوالات مربوط 161
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار شماره (4-1) فراوانی جنسیت 103
نمودار شماره (4-3) میزان استفاده معلمان از کامپیوتر و نرمافزارهای کامپیوتری در کلاس105
نمودار شماره (4-6) میزان استفاده معلمان از اینترنت و سرویس های اینترنتی 109
نمودار شماره (4-7) میزان استفاده ی معلمان از تلویزیون و ویدئو پروژکتور در کلاس110
فهرست هیستوگرام ها
عنوان صفحه
هیستوگرام شماره (4-2)(الف): میزان سن پاسخ دهندگان.104
هیستوگرام شماره (4-2)(ب): مدت زمان خدمت معلمان در آموزش و پرورش 104
چکیده
امروزه تغییرات ناشی از فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی تاثیر بسزایی بر کار و زندگی مردم گذاشته و با همه سبکها و روشهای گذشته به مقابله پرداخته است. بطوریکه هر چه زمان میگذرد ناکارآمدی نظامهای آموزشی بیشتر آشکار می شود و نیاز به تحول در نظام‌‌ آموزشی متداول بیشتر احساس می شود. اساسا نیاز به تغییر در نظامهای آموزشی نیازی ذاتی است. هر رویکرد جدیدی نیز به هر تقدیر بر نظامهای آموزشی تاثیر گذار هستند. در چنین اوضاعی که ICT به عنوان رویکرد جدید تمام ابعاد زندگی بشر را متاثر کرده است، سادهاندیشی است اگر تصور کنیم این رویکرد بر نظام آموزشی ما بیتاثیر خواهد بود. بنابراین عاقلانهتر آنست که به جای ایستادن در مقابل موج نوآوریهای آموزشی سوار بر این امواج شویم (چوبینه، 1382). با توجه به تاثیرات غیر قابل انکار فناوری اطلاعات و ارتباطات بر کلیهی فرایندهای یاددهی یادگیری در این پژوهش به بررسی نوع و میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات، نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در روشهای تدریس، نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در تهیه و تولید مواد آموزشی، موانع کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه درسی، مراحل چهارگانه کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات، تاثیر میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در عملکرد تحصیلی دانشآموزان پرداخته شده است، تا شاید گامی کوچک در جهت روشن نمودن ارزش و سودمندی کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش باشد. جامعهی آماری این پژوهش شامل معلمان و دانش آموزان مدارس متوسطه بابل در سال تحصیلی 88-87 بود. نمونه ی آماری معلمان 196 نفر و نمونهی آماری دانشآموزان شامل کل دانشآموزان مقاطع اول، دوم، سوم رشتههای علوم انسانی، تجربی و ریاضیفیزیک بود. جهت گردآوری دادهها از پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده استفاده شده است. ضریب آلفای کرانباخ پرسشنامه 1/78 بود. از نرم افزار SPSS برای تجزیه و تحلیل دادههای بدست آمده از پرسشنامه استفاده شد. با استفاده از روشهای آماری توصیفی (فراوانی، درصد، میانگین، نمودار و جدول) و روش های آماری استنباطی (آزمون T، ضریب همبستگی و U من ویتنی) به تجزیه و تحلیل داده ها پرداخته شد. یافته ها نشان داد که میزان استفاده از ICT در میان معلمان کمتر از حد متوسط است. معلمان بیشترین نقش ICT را در روش تدریس باعث پیاده شدن روش های مورد علاقه دانش آموزان و استفاده از روش های مختلف تدریس و … میدانند. همچنین معلمان بیشترین میزان استفاده از ICT را در تهیه و تولید مواد و منابع آموزشی در تکثیر راحت جزوات با استفاده از پرینتر و مطالعهی اطلاعات گردآوری شده از اینترنت و … و کمترین میزان استفاده را در تهیه و ساخت نرم افزارهای آموزشی و گفتگوی اینترنتی با متخصصان بیان کردند. از مهمترین موانع موجود در مدارس برای استفاده از ICT را تعداد ناکافی رایانه و فرصت زمانی اندک تدریس بیان نمودند. این موانع در مصاحبه نیز کمبود امکانات، تعداد زیاد دانشآموزان و ناآشنایی با ICT را موانع موجود برای استفاده از ICT دانستند. در مشاهده نیز وضعیت مدارس، گویای کمبود امکانات و کمتوجهی به کاربرد ICT بودند. تجزیه و تحلیل مصاحبهها نیز نشان دادند که استفاده از ICT در برخی مدارس در مرحله ظهور کننده و در برخی دیگر در مرحلهی کاربردی قرار دارد. آخرین نتایج این تحقیق نیز حاکی از نقش مثبت استفاده از ICT در مدارس بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان داشت.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

کلید واژه ها: فناوری اطلاعات و ارتباطات، برنامه درسی، روشها و فنون تدریس، مواد آموزشی

مقدمه
از جمله عرصههایی که در چند سال اخیر مورد هجوم فناوری اطلاعات قرار گرفته، عرصه آموزش و یادگیری است. با وجود اینکه از دوهزار سال قبل تا کنون، بسترها و سیستم های آموزش و یادگیری – در مقایسه با سایر مقوله ها نظیر پزشکی – تغییرات بسیار کمی داشته است، لیکن اکنون به مدد فناوری اطلاعات مدتی است که تحولات آغاز شده است. اگر دهه آخر قرن بیستم را دهه اطلاعات نامگذاری کردند، دهه اول قرن بیست و یکم را عصر دانش1 (بولز2،2000) نامیده و هدف از این نامگذاری را توسعه همه جانبه دانش و آگاهی بشری دانسته اند. در چنین شرایطی طبیعی است که برای کسی که قصد حرکت در شاهراه اطلاعاتی را دارد، روشهای سنتی و قدیمی آموزش و یادگیری کارایی خود را از دست می دهند و انسان برای همگام شدن با محیط در حال تغییر باید به دنبال ریشه ها و رویه های جدیدی برای انتقال دانش و افزایش آگاهی باشد. تمدن موج سوم برای افزایش دانش افراد جامعه به ابزار قدرتمندی نیاز داشت که به موقع، کم هزینه، سریع و معتبر باشد. به نظر می رسد که این ابزار قدرتمند فناوری اطلاعات و ارتباطات باشد.
به نظر راه رسیدن به این ابزار قدرتمند و استفاده از آن در مدارس برنامهیدرسی مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات است. بیتردید بدون برنامه درسی مبتنی بر فناوری امکان همسویی با پیشرفت های جهانی در زمینه تعلیم و تربیت نخواهد بود. بنابراین با نظر به اهمیت فناوری اطلاعات و ارتباطات، طراحی و استفاده از برنامه درسی مبتنی بر فناوری اجتناب ناپذیر است. برای چنین برنامه ریزی درست نیز آگاهی از وضعیت فعلی مدارس از نظر میزان تجهیزات و استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات، آگاهی از میزان استفاده معلمان از فناوری اطلاعات و ارتباطات و شناسایی موانع فراروی کاربرد آن و تاثیر آن بر عملکرد تحصیلی دانشآموزان ضروری است.
بیان مساله:
در پنجاه سال گذشته بروز تحولات گسترده در زمینهی کامپیوتر و ارتباطات تغییرات عمدهای را در عرصههای مختلف حیات بشری به دنبال داشته است. انسان همواره از فناوری استفاده نموده و کارنامهی حیات بشری مملو از انواع فناوری های اطلاعات و ارتباطات است که از آنان به عنوان فناوریهای جدید یا عالی یاد می شود. دنیای ارتباطات و تولید اطلاعات به سرعت در حال تغییر بوده و ما امروزه شاهد همگرایی آنان بیش از گذشته با یکدیگر بوده ایم. به گونهای که دادهها و اطلاعات به سرعت در زمانی غیرقابل تصور به اقصی نقاط جهان منتقل و در دسترس استفادهکنندگان قرار می گیرد (بدرقه، 1385).
تاثیر فناوری بر زندگی انسان ها، شاید در هیچ عرصه ای به قوت آموزش و پرورش احساس نشود (لرکیان، 1382). پس بی توجهی به تاثیر فناوری اطلاعات3 می تواند پیامدهای منفی بسیاری در بر داشته باشد. در جامعه ی کنونی که ارتباط و اطلاعرسانی در اولویت بسیاری از کشورهای پیشرفته قرار دارد، بی توجهی نسبت به این مقوله (فناوری اطلاعات) باعث میشود که جامعه به نوعی عقب ماندگی و برخورد انفعالی در برابر هجوم اطلاعات از سوی جامعهی جهانی گرفتار شود (نیلی احمدآبادی، 1380).
این فناوری جدید و در حال ظهور فرایند آموزش و فراگیری سنتی و روشهای مدیریت آموزشی را به چالش فرا میخواند. فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی به فراگیران کمک میکنند که طیف وسیعی از مهارتهایی را که در اقتصاد امروزی لازم است فراگیرند. مثلا آموختن اینکه چطور بیاموزند، مشکلات را حل کنند، چطور اطلاعات را بدست آورند و آن را ارزیابی کنند، اما این آموزش ها در برنامهی درسی4 مدارس منعکس نیست. کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات5 در آموزش سبب شده است تا محیط آموزشی امروز به سوی مجازی شدن سوق پیدا کند و سبب افزایش فرایندی از ارتباطات میان افراد با علایق مشترک شود. به نظر می رسد در دنیا بر حسب ظاهر بیشترین زمینه ی اشتراک، در مسائل آموزشی باشد. چرا که هر چه زمان می گذرد ناکارآمدی نظام های آموزشی سنتی بیشتر آشکار می شود و نیاز به تحول در نظام آموزشی متداول هر چه بیشتر احساس می گردد.هر رویکرد جدیدی نیز به هر تقدیر بر نظام های آموزش تاثیر گذار است. در چنین اوضاعی فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یک رویکرد جدید تمام ابعاد زندگی بشر را متاثر ساخته و بر نظام آموزشی ما نیز بی تاثیر نخواهد بود (اریسیان، 1385).
به طور کلی فناوری اطلاعات و ارتباطات در همهی عملکردهای آموزشی و پرورشی و ویژگیهای تربیتی دانش آموزان موثر است و بر اساس سودمندی حاصل از این فناوری رقابتهای آموزشی مشخص می شود. اگر کشورهای جهان بخواهند به طور موفقیتآمیزی از مزایای فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش استفاده کنند باید در زمینه های برنامه ریزی با سایر کشورها رقابت کنند (به نقل از حیدری، 1385).
اگر چه فناوری اطلاعات دیری نیست که عرصهی تعلیم و تربیت را متاثر ساخته است، تجارب بشری و مطالعات بین المللی در خصوص رویکردهای فناوری اطلاعات، در آموزش و پرورش کافی نبوده و با ابهامات و سوالات بسیاری مواجه است. اما آنچه واقعیت دارد این است که این تحولات به سرعت همه ی مولفه های اساسی آموزش و پرورش را تحت تاثیر قرار می دهد. با توجه به سرعت، عمق و گستردگی این تحولات نمی توان به انتظار نشست، بلکه باید با استفاده از مطالعات و تجارب دیگران و با اتکا به فرهنگ و منابع بومی، راه استفاده از تجارب بشری(در خصوص تلفیق ICT در آموزش)را فراهم نمود (عبادی، 1384). یکی از این مولفه ها که تحت تاثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات قرار گرفته برنامهی درسی است که باید مورد بررسی اساسی قرار گیرد. چرا که هر اندازه کارایی و بهره دهی برنامه های آموزشی موثرتر و مفید تر باشد جامعهی فردا سلامت و سعادت بیشتری خواهد یافت (رستگارپور، عبداللهی، 1384).
یکی از اهداف آموزشی فناوری اطلاعات نیز تقویت برنامهی درسی است که در گزارش هیات دلور6 نیز به یونسکو7 توصیه شده بود که برنامههای درسی در تمام سطوح تعلیم و تربیت اصلاح شوند و یادگیری برای دانستن، برای بودن، برای انجام دادن و برای با هم زندگی کردن تنظیم شود. این توصیهها مشخص میکند که یاد گیرندگان امروز، جوانان و پیران، خواستار آن هستند که زندگیشان را در قرنی بگذرانند که از لحاظ اطلاعات، غنی و متکی به علم و دانش جهانی است. آنها برای اینکه از عهدهی این دوره پویا برآیند به مهارت هایی نیاز دارند. رشد سیستمهای کتابخانهای برخط8، دستیابی آسان به دانش و اطلاعات متخصصان از طریق شبکه یا تارنما9، تنوع منابع یادگیری و تغییرات مداوم حرفه و موقعیت و محل سکونت در طول عمر، مستلزم یادگیری مهارتهای جدید و بازسازی مهارت های قدیمی است.
گسترش فناوری اطلاعات در سالهای پایانی قرن بیستم و ورود آن به برنامههای آموزشی کشورها لزوم به کار گیری این پدیده را در فرایندهای یاددهی – یادگیری افزایش داده است. در واقع در جهانی که روز به روز مجهز به فناوری اطلاعات می شود، شیوههای سنتی یاددهی – یادگیری چندان کارساز نخواهد بود. امروزه دیگر ممکن نیست که پژوهش های علمی بدون دسترسی به منابع موجود در پایگاههای اطلاعاتی و ارتباط با سایر موسسات بتواند پیشرفت زیادی داشته باشد (باگوت10، 2003).
برای مثال نتایج تحقیق انصاری (1382) نشان داد تأثیر فناوری اطلاعات بر پیشرفت تحصیلی بیشتر بوده و دانش‌آموزان استفاده‌ کننده از رایانه‌ یادگیریشان سریع‌تر و عمق ادراک و تفکر استدلال در آنها بالاتر است. همچنین استفاده از فناوری اطلاعات بر کیفیت یادگیری، افزایش انگیزهی یادگیری، عزت نفس بیشتر و حمایت از مطالعه خود راهبر و بهبود رفتار، تأثیر مثبت داشته و باعث ارتقاء رشد حرفه‌ای معلم، افزایش همکاری و کاهش حجم کار معلمان می‌شود.
حمزه بیگی (1383) همچنین ذکر می کند، استفاده از فناوری ‌اطلاعات سبب ارتقا کیفیت فرایند یاددهی ـ یادگیری، ایجاد فرصت‌های یادگیری برابر و توجه به تفاوت‌های فردی می شود.
ابرنای11 (2005) نشان داده استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش سبب کاهش هزینه‌ها، بالا رفتن اطلاعات و به روز بودن اطلاعات، توسعه شیوه‌ها و فنون جدید آموزشی و دسترسی آسان به منابع آموزشی می‌شود.
با توجه به اهمیت این موضوع محقق به دنبال پاسخ به سوالات زیر است: از ICT در برنامه ی درسی مدارس به چه میزان و چگونه استفاده می شود و موانع کاربرد و تاثیر استفاده از ICT بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان چیست و مدارس از لحاظ میزان استفاده از ICT در چه مرحلهای قرار دارند؟ به دلیل محدودیت پژوهش نیز، از میان عناصر مختلف برنامه ی درسی تنها به دو عنصر روش تدریس و مواد و وسایل آموزشی پرداخته خواهد شد.

اهمیت و ضرورت تحقیق
عصر دانایی یا عصر اطلاعات که نتیجه گذر بشر از عصر صنعتی و ورود آن به هزاره سوم بوده است، آموزشی متفاوت از آنچه در گذشته وجود داشته را می طلبد. فناوری اطلاعات که به طور فزاینده ای در حال گسترش است می تواند به نحو مطلوبی آموزش را تحت تاثیر قرار داده، راهبردها و روشهای آن را دگرگون سازد (کرومپاکر12، 2003 ).
حمایت از به کارگیری فناوری اطلاعات در گستره ی آموزش اعم از برنامه ریزی، تدوین محتوا و متون، شیوه های یاددهی – یادگیری، به ویژه در محیط های آموزشی یکی از مهمترین بایسته ها در جهت ارتقای سطح آموزش و ایجاد یادگیری با کیفیت است. استفاده از فناوری اطلاعات آموزش را متنوع و سرعت یادگیری را افزایش می دهد و دانش آموزان را به تماس با منابع موجود و بهره گیری از آنها ترغیب می کند (خسروی، 1381).
نظر به اهمیت ویژه و تاثیری که این امکانات بر کمیت و کیفیت تدریس و آموزش معلمان و یادگیری دانش آموزان و عملکرد تحصیلی آنان دارد و همچنین با توجه به نقش و جایگاه این مراکز و حساسیت بالای مردم نسبت به عملکرد این نهاد، ضرورت دارد که مطالعات جامع تری طراحی گردد و به ابعاد موضوع از دیدگاههای مختلفی پرداخته شود.
در مدارس متوسطه سرمایه گذاری های زیادی برای تجهیز مدارس به ICT انجام شده است. اما با توجه به این مساله به نظر تفاوت چندانی با گذشته به چشم نمی خورد. هنوز معلمان به فناوری با این نگاه بدبینانه که روزی جای آنها را خواهد گرفت می نگرند. اگر مدرسه را یک سیستم در نظر بگیریم که در آن همهی عوامل با هم پیوستگی کامل دارند، مطالعه ی فناوری اطلاعات و ارتباطات بدون در نظر گرفتن برنامه ی درسی کاری ناقص خواهد بود. چرا که بدون برنامه درسی مناسب برای بکارگیری ICT، تجهیز صرف مدارس به این فناوری هیچ تاثیری بر بهبود آموزش معلمان و عملکرد دانش آموزان نخواهد گذاشت. بنابراین بررسی میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات توسط معلمان و موانع کاربرد آن و تاثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات در عملکرد تحصیلی دانش آموزان ضرورتی آشکار است. از آنجایی که تحقیق حاضر از جمله تحقیقاتی است که به بررسی نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در روشهای تدریس و تهیه مواد آموزشی و همچنین تاثیر آن بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان می پردازد، یافته های این پژوهش می تواند گامی در جهت آشکار ساختن اهمیت استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه های درسی مدارس باشد و همچنین ضرورت بکارگیری فناوری اطلاعات را در مراکز علمی کشور برجسته نماید.
اهداف و سؤالات پژوهش
هدف کلی:
بررسی میزان و نوع استفاده از برنامهیدرسی مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات و نقش آن در عملکرد تحصیلی13 دانش آموزان در مدارس متوسطه
اهداف ویژه:
1- بررسی و شناخت وضعیت استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در روش های تدریس و تولید مواد آموزشی با توجه به رویکردهای چهارگانهی (ظهور کننده، کاربردی، ادغامی و تحولی) در برنامه ی درسی مدارس متوسطه
2- بررسی و شناخت وسایل و امکانات موجود برای استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات
3- بررسی و شناخت وسایل و امکانات مورد نیاز برای استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات
4- بررسی و شناخت موانع کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه ی درسی مدارس متوسطه
5- تعیین مرحله ای (ظهور کننده، کاربردی، ادغامی و تحولی) که مدارس از لحاظ استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات دارند.
6- مقایسه ی مدارس مجهز به فناوری اطلاعات و ارتباطات از نظر عملکرد تحصیلی دانش آموزان با مدارسی که فاقد این فناوری ها هستند.

سوال اصلی:
نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه ی درسی مدارس متوسطه و عملکرد تحصیلی دانش آموزان تا چه اندازه و در چه زمینه هایی است؟
سوالات جزئی:
1- میزان و نوع استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در تدریس معلمان چقدر است؟
2- نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در روش های تدریس معلمان چیست؟
3- میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در تهیه و تولید مواد و منابع آموزشی چقدر است؟
4- موانع کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه ی درسی مدارس متوسطه چیست؟
5-استفاده از ICT در مدارس متوسطه در کدام مرحله ی چهارگانه ی(ظهور کننده، کاربردی، ادغامی و تحولی) در برنامه ی درسی مدارس متوسطه قرار دارد؟
6- نقش ICT بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان در مدارسی که معلمان از آن استفاده می کنند با مدارسی که از آن استفاده نمی کنند؟
تعریف واژگان و اصطلاحات
تعریف مفهومی فناوری اطلاعات و ارتباطات:
فناوری اطلاعات و ارتباطات، واژه ای است که به هر نوع دستگاه ارتباطی و یا برنامه نظیر: رادیو، تلوزیون، تلفن های سلولی، کامپیوتر، نرم افزار، سخت افزارهای شبکه، سیستم های ماهواره ای و نظایر آن اطلاق شده که سرویس، خدمات و برنامه های متعددی به آنان مرتبط می گردد (کنفرانس از راه دور، آموزش از راه دور) (بدرقه، 1385).
تعریف عملیاتی فناوری اطلاعات و ارتباطات:
فناوری اطلاعات و ارتباطات شامل حوزه های مختلفی می باشند. در این پژوهش منظور استفاده از تلویزیون و ویدئو پروژکتور، کامپیوتر و اینترنت و نرم افزارها و سخت افزارهای مربوطه می باشد.
تعریف مفهومی برنامه ی درسی:
برنامه ی درسی به محتوای رسمی و غیر رسمی، فرایند محتوا، آموزش های آشکار و پنهان اطلاق می گردد که به وسیله ی آنها فراگیر تحت هدایت مدرسه دانش لازم را بدست می آورد، مهارت ها را کسب می کند وگرایش ها، قدرشناسی ها و ارزش ها را در خود تغییر می دهد (ملکی، 1379).
تعریف عملیاتی برنامه ی درسی:
در این پژوهش منظور از برنامه ریزی درسی، مجموعه ی فعالیت ها و اقداماتی است که معلم با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در روش های تدریس و تهیه و تولید مواد آموزشی انجام می دهد.
تعریف مفهومی روش تدریس:
به مجموعه ی تدابیر منظمی که معلم برای رسیدن به اهداف، با توجه به شرایط و امکانات اتخاذ می کند روش تدریس می گویند (شعبانی، 1380).
تعریف عملیاتی روش تدریس:
کلیه ی روش هایی که معلمان برای تدریس در کلاس درس به دانش آموزان بکار می برند و هدف از آن رسیدن به یادگیری مطلوب در یادگیرنده است.
تعریف مفهومی وسایل و منابع آموزشی:
منظور از منابع و امکانات آموزشی مجموعه ی تجهیزاتی است که برای تدریس لازم است (شعبانی، 1380) و باعث یادگیری بهتر دانش آموزان و امکان درگیری آنها با مطالب درسی و غیر درسی در مدرسه و خارج از آن، با انگیزهی بهتر و بیشتر می شود.
تعریف عملیاتی وسایل و مواد آموزشی:
در این پژوهش منظور استفاده از ویدئو پروژکتور، کامپیوتر(کلیه ی نرم افزارها و وسایل مربوط به کامپیوتر، سی دی های آموزشی) و اتصال به اینترنت(جستجو در اینترنت و سایت های آموزشی و ایجاد وبلاگ و ایمیل و …) و بالاخره کلیه ی نرم افزارها و سخت افزارهای مربوط می باشد که جزو منابع و وسایل آموزشی محسوب می شوند و معلم از آنها برای تهیه ی مواد آموزشی و کمک آموزشی برای آموزش استفاده می کند.
تعریف مفهومی عملکرد تحصیلی:
عملکرد از نظر لغوی به معنای کارکرد، بازده کار و محصول است (انصاف پور، 1378).
از نظر مفهومی عملکرد تا حد زیادی با رفتار آشکار، نزدیک است. عملکرد به جنبه های قابل مشاهده رفتار و نتیجه عمل فرد اشاره می کند که در ارزشیابی از فعالیت های او مورد استفاده قرار می گیرد (سیف، 1382).
تعریف عملیاتی عملکرد تحصیلی:
منظور از عملکرد تحصیلی نتایج بدست آمده از مدارک درباره ی معدل دانش آموزان در نیمسال دوم 86-87 می باشد. معدل بالای 14 نشان از عملکرد تحصیلی خوب و معدل پایین تر از 14 نشان از عملکرد تحصیلی بد دارد.
مقدمه
پدیده ای که در عصر حاضر توجه همگان را به خود جلب کرده است، اطلاعات و اطلاعرسانی و رشد بسیار سریع فناوریهای نوین اطلاعات و ارتباطات است. چیزی که در عصر ارتباطات باید به آن توجه کرد این است که اطلاعات در تمامی جنبه های زندگی روزمره رسوخ کرده و تاثیر گذاشته است؛ زیرا در این عصر، اطلاعات در هر زمینه به وفور پیدا می شود و دسترسی به آن به کمک شبکههای ارتباطی و اطلاعرسانی کاری بسیار ساده شده است (هیل،1381). در این میان یکی از عرصههایی که به شدت تحت تاثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات متحول شده، آموزش و پرورش است. که در مواجهه با آن بایستی آموزش و پرورش، تحقیقات و سرمایه گذاریهای بسیاری کند. زیرا بکارگیری و وارد کردن فناوری اطلاعات و ارتباطات باعث گسترش وسیع فرصتهای یادگیری و دسترسی به منابع تحصیلی و آموزشی شده است، به گونهای که این امر با ابزارها و روشهای سنتی اصولا قابل تصور نیست. بکارگیری این فناوری ها نه تنها موجب تسریع و تسهیل فراوان در تعلیم و تعلم و همچنین ارتقای سطح مدیریت اثر بخش نظامهای آموزشی گردیده است، بلکه باعث شده است تا در مفاهیم و مبانی متداول در نظامهای آموزش سنتی نیز تغییر و تحول بسیار زیادی حاصل شود. میزان اهمیت کتاب و مواد درسی از پیش تعیین شده برای هر کلاس و هر دوره تحصیلی و اتکا به این مواد، نحوه ارزیابی روشهای تعلیم و همچنین برآورد اثربخشی میزان یادگیری و تعلم، نقش و ارزش تکالیف و امتحانات و … همگی از مواردی هستند که با بهرهگیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات دچار تغییر شده اند (جاریانی، 1380).
بررسی مبانی نظری و چارچوب تئوریک از لازمه ی انجام هرگونه تحقیق و پژوهش است. در واقع با بررسی ادبیات و پیشینه تحقیق، زمینه های پژوهش شناسایی و مطالعه می شود. جان دیویی معتقد است که انجام این مطالعه، به پژوهشگر کمک میکند تا بینش عمیقی در زمینه موضوع مورد پژوهش و حوزهای که به طور مستقیم یا غیر مستقیم با موضوع پژوهش در ارتباط است کسب نماید (دلاور، 1384).
به طور کلی این فصل شامل بخش های فناوری اطلاعات و ارتباطات، برنامه درسی، روشها و فنون تدریس و پیشینه پژوهش می باشد.
مفاهیم و تعاریف فناوری اطلاعات و ارتباطات:
در مورد فناوری اطلاعات و ارتباطات، تعاریف و مفاهیم متعددی ارائه شده است که در ذیل به تعدادی از آنها اشاره می شود:
از نظر یونسکو فناوری اطلاعات و ارتباطات عبارتست از روش های علمی ، فنی ، مهندسی و تکنیکهای مدیریت پردازش و کاربرد اطلاعات در زمینه های اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی (زارعی زوارکی، 1380).
در تعریفی که از آنونی (2002) آمده است، فناوری اطلاعات و ارتباطات به پردازش و توزیع داده ها با استفاده از سخت افزار و نرم افزار های رایانهای و تجهیزات ارتباط از راه دور گفته می شود (به نقل از نورا، 1385).
واتسن ICT را استفاده از اصطلاحی برای توصیف تکنولوژی هائی که با اطلاعات سر و کار دارند و به ارتباطات کمک می کنند، می داند (همان منبع).
در اوایل 1990 به مجموعه ی سخت افزار، نرم افزار، شبکه و صنایع مرتبط به آنان، فناوری اطلاعات گفته می شد. در فناوری اطلاعات و ارتباطات تاکید و محوریت بر روی جنبهی ارتباطی می باشد، به گونه ای که ارتباطات به منزله ی یک “باید” مطرح بوده که فناوری اطلاعات بدون آن امکان ارائه ی سرویس ها و خدمات را دارا نمی باشد (بدرقه، 1385).
در یک تعریف آموزشیتر از فناوری اطلاعات و ارتباطات می‌توان گفت که فناوری اطلاعات طرحریزی و تسهیل استفاده از رایانه، نرم افزارها، اینترنت و وسایل ارتباطی است که به راههای گوناگون، تدریس، یادگیری و فعالیت‌های دیگر آموزشی را دربر میگیرد. به عنوان مثال فعالیتهای مرتبط با فناوری اطلاعات، شامل موارد زیر می‌شود :
– نوارهای کاست ویدئویی یا لوحهای فشرده به عنوان منابع اطلاعاتی در گذشته
– میکرو رایانهها به همراه صفحه کلیدهای اختصاصی و دیگر وسایل جهت تدریس
– ابزارهایی به منظور ایجاد ارتباط آسانتر برای کسانی که نیازهای ویژه دارند
– بازیهای الکترونیکی جهت تقویت فضاسازی سه بعدی و کنترل روانی ـ مکانیکی
– پست الکترونیکی جهت جلب انگیزه در نوشتن و به اشتراک گذاشتن منابع
– ویدئو کنفرانس‌ برای تدریس روزآمد زبانهای خارجی
– جست‌وجوی اینترنتی
– سیستمهای یادگیری سازگار جهت تدریس
– فناوری اطلاعات جهت مبادلات اداری و ارزیابی دادهها (خوشکنار، 1383).
در کل “آی تی” ترکیبی از حروف اول کلمه های انگلیسی “Information”(اطلاعات) و “Technology” (فناوری) است که در نهایت، ترکیب این دو پدیده با عنوان فناوری اطلاعات مطرح می شود و هدف آن دسترسی کاربر به گنجینهی دانش بشری است. در سالهای اخیر این مفهوم به صورت “آی سی تی” که ترکیبی از حروف اول کلمات “Technology, Information, Communication” است تغییر یافته و هدف آن تسهیل و تسریع دسترسی به اطلاعات از طریق ابزارها و فنون ارتباطات است. “آی سی تی” ابزار بسیار قدرتمندی است که ما ناچاریم با آن مواجه شویم؛ چرا که در دنیای امروز که “آی سی تی” تاثیرات شگرفی بر زندگی و نحوه ی گذران آن گذاشته است، گریز از فناوری امکان پذیر نیست. آی سی تی نه تنها در درون خود در حال رشد و نوسازی است بلکه با نفوذ سریع و خزنده ی خود توانسته است در میدان علم و عمل وارد شود و دگرگونیهای وصف ناپذیری را در زمینههای گوناگون پدید آورد. این پدیده شاید بیش از همه، زمینههای فرهنگی، اجتماعی و آموزش و پرورش کشورها را تحت تاثیر ویژگیهای خود قرار داده است و میزان این تغییرات به قدری سریع و درخور توجه است که حتی برای لحظهای هم نمی توان از آن غافل شد. به بیانی سادهتر، میتوان گفت که فناوری اطلاعات و ارتباطات به مثابه یکی از جدیدترین فناوریهای ساخته شده به دست بشر، توانایی گردآوری، سازماندهی، ذخیره و بازتاب اطلاعات را در قالب صوت، تصویر، متنهای نوشتاری و عددی دارد که این کار با استفاده از ابزار های رایانهای و بکارگیری سیستمهای مخابراتی محقق می شود. فناوری اطلاعات و ارتباطات مشخصههای فراوانی دارد که از آن میان میتوان فعالیتهای گستردهی اطلاعاتی و ارتباطی و ارتباط شبکه ای سهل و آسان در میان استفادهکنندگان را به مثابه مشخصههای اصلی نام برد. به هر حال فناوری اطلاعات و ارتباطات برای جوامع بشری به اندازه ی جادههای بین شهری، خطوط راه آهن، برق مصرفی و … مورد نیاز است (جاریانی، 1380).
کامیت14 (1999) “مراحل تحول جوامع بشری را به سه دوره ی تمدن کشاورزی، صنعتی و اطلاعاتی تقسیم کرده است. در تمدن کشاورزی محور زندگی را کشاورزی و دامداری تشکیل می داد و افراد دارای آب و زمین صاحبان قدرت محسوب می شدند و کودکان در خانواده به وسیلهی والدین و بزرگترها پرورش مییافتند یا از طریق کارآموزی پیش استادکار ماهر وارد اجتماع می شدند. فقط عدهی محدودی از افراد جامعه معمولا از طبقات مرفه میتوانستند از آموزش مدرسهای برخوردار شوند. در مرحلهی تمدن صنعتی با اختراع وسایل ارتباطی نظیر رادیو، تلویزیون، روزنامه و تلفن و … نحوهی ارتباط به شکل گستردهای تحت تاثیر دیگران قرار گرفت و نظام آموزش رسمی اهمیت خاصی در این دوره پیدا کرد. مهارت خواندن، نوشتن و حساب کردن شرط لازم زندگی محسوب میشدند و هیچ فردی نمیتوانست بدون خودداری از این مهارت ها در زندگی احساس راحتی نماید. در دهه ی 1990 پیشرفت سریع در زمینه ی تکنولوژیهای ارتباطی و اطلاعاتی به وقوع پیوست. وقوع این رویداد موجب گردید که مخاطبان زیادی از طریق شبکههای کامپیوتری و اینترنتی به اطلاعات گستردهای در زمینههای گوناگون دسترسی پیدا کنند. همه ی این عوامل باعث ایجاد تحولی نوین در جامعه ی بشری و حرکت آن به سوی جامعهی اطلاعاتی شد” (به نقل از سراجی، 1386).
بسیاری از متخصصان توسعه معتقدند سرعت انقلاب فناوری بیشتر از انقلاب صنعتی است. چنانچه کشور ما که یک کشور در حال توسعه است به منظور پیوستن به این قطار سریع تلاش ننماید قطعا فاصلهی بیشتری با دیگر کشورها در مقایسه با انقلاب صنعتی پیدا خواهد کرد. نقطهی هدف انقلاب صنعتی بازوی بشر بود ولی انقلاب فناوری ذهن بشر را یاری می دهد (طلایی، 1380).
از نظر طلایی (1384) یکی از ویژگی های تمدن بشر امروزی، رشد سریع تغییرات کمی و کیفی است. بخش اعظم تغییرات اقتصادی و اجتماعی به دلیل رشد سریع فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی بوده است. تغییرات ایجاد شده، نه به طور کامل اتفاقی و نه بطور یقین جبری است. این فناوری را میتوان یکی از عوامل مهم و اساسی در ایجاد تغییرات مفید و سازنده در نظر گرفت. مشروط بر اینکه ها در اختیار افرادی قرار گیرد که میتوانند از آنها خلاقانه و به نحو احسن استفاده کنند.
چنانچه نظام آموزش و پرورش کشور ما خواهان مشارکت در جامعهای باشد که بر اساس دانش و فناوری حرکت کند، باید ابتدا اذهان را آمادهی این تحول عظیم و حیاتی نماید و مزایای استفاده از این فناوری را به عرصهی ظهور برساند (رستگارپور، عبداللهی، 1384).
خود فناوری اطلاعات و ارتباطات، از حوزه ها یا فناوریهایی تشکیل شده است که هر کدام از آنها به تنهایی و یا به طور تلفیقی، ساختار آموزش و یادگیری را متحول کرده است. این پنج حوزه یا فناوری عبارت است از:
رادیو
تلوزیون
ویدئو
کامپیوتر شخصی

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید