2-3-4-2- رده بندی معماری42
2-3-5- مساحت سرانه43
2-3-5-1- سرانه مبنا43
2-3-5-2- سرانه خالص زیربنا43
2-3-5-3- سرانه ناخالص زیربنا43
2-3-6- مطالعات عمومی واستانداردها46
2-3-6-1 مطالعات نمودارسازمانی47
2-3-6-2- راهنمای طراحی فضاهای اداری50
2-3-7-ایده اولیه درطراحی فضاهای اداری55
2-3-7-1 چگونگی طراحی ساختمانهای اداری57
2-3-8- طراحی داخلی58
2-3-8-1-فضاهای تشکیل دهنده یک ساختمان اداری63
2-3-9-اصول کلی طراحی فضاهای اداری66
2-3-10- مبلمان اداری واصول طراحی آنها72
2-4- فرم گرایی81
2-4-1 مفهوم کلی فرم81
2-4-1-1 مفهوم فرم درهنر87
2-4-2 فرم وشکل92
2-4-3 مشخصات بصری فرم93
2-4-4 اجسام افلاطونی93
2-4-5 خصوصیات فرم93
2-4-5-1 انواع فرم94
2-4-6 خط96
2-4-7- سطح صاف97
2-4-8- سطح خمیده ومنحنی98
2-4-9- فرمهای منظم99
2-4-9-1 دایره99
2-4-9-2 بیضی100
2-4-9-3 کره101
2-4-9-4 مربع102
2-4-9- 5 مستطیل102
2-4-9-6 مثلث وهرم103
2-4-9-7 شش ضلعی وهشت ضلعی104
2-4-10 تغییرشکل فرم104
2-4-11 فرمهای نامنظم105
2-4-12 فرم درمعماری105
2-4-12-1 فرم وفضای معماری106

2-4-12-2 فضا ومعماری109
2-4-13 تعریف فضا111
2-4-13-1 انواع فضا112
2-4-13-2 فضای روز و فضای شب112
2-4-13-3 فضای عمومی وخصوصی113
2-4-13-4 فضای مابین113
2-4-13-5 فضا وزمان113

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-4-14- فرم ومعنا درآفرینش معماری114
2-4-15-فرهنگ وفرم114
2-4-16- انتخاب فرم115
2-4-17- احساس فرم116
2-4-18- بررسی فرم ومفهوم آن درمعماری معاصر120
فصلسوم: مبانی کالبدی طرح (مصادیق)123
3-3 ساختمان اداری P. S. P- تهران133
3-4 ساختمان شهرداری لندن145
3-5- مرکزتوریستی وساختمان اداریRizhaoدرچین156
فصل چهارم شناخت بسترطرح159
4-1- شناخت شهرخامنه159
4-2- وضعیت اقلیم شهرخامنه160
4-2-1- موقعیت جغرافیایی خامنه160
4-3- آنالیزسایت160
4-3-1 موقعیت شهری سایت160
4-4-2- بافت کالبدی اطراف سایت161
4-4-3-بررسی سایت ازلحاظ شیب وعوارض طبیعی161
فصل پنجم اصول طراحی162
5-1جداول محاسباتی162
5-2 روش محاسبه زیربنای کل وکنترل سطوح170
5-2-1- روش محاسبه سطوح170
5-2-2- شاخصهای کنترل محاسبه سطوح170
5-2-3- نکات مهم درانجام محاسبات173
5-3- برنامه فیزیکی174
5-3-1 ساختار فیزیکی174
5-4- طبقه بندی فضاها174
5-5- ساختارتراکمی176
5-6- محاسبه سطح فضای باز177
جدول (5-8 ) محاسبه سطح فضای باز177
5-7- روندطراحی178
5-7- 1حجمهای اولیه178
5-7-2- پلانهای طبقات180
6- نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………………182
7- پیوستها و ضمایم183
منابع 189
مقدمه:
شهرنشینی و مدنیت که نوع تکامل یافته زندگی اجتماعی است با محدودیت‌های اجتماعی زیادی مواجه است. نحوه و شکل زندگی در شهر امر طبیعی و ذاتی نیست و مساله تعلیمی و آموزشی است که دارای دو طرف است از یک سو مدیران و مسئولان شهری عهده‌دار تعلیم دائم زندگی شهری هستند و از سوی دیگر شهرنشینان مکلفند برای ادامه حیات مطلوب در شهر فرهنگ شهرنشینی را بیاموزند و فرزندان خود را با محدودیت‌های ناشی از فرهنگ آشنا سازند. رسانه‌ها از جمله تلویزیون، بروشور، کتاب، نشریات، نرم‌افزار، پایگاه اینترنتی، کتابچه‌های آموزشی و . . . نقش مهمی را در بالا بردن فرهنگ شهروندی دارند. سازه شهروندی در بردارنده مجموعه حقوق و تکالیفی است که اعضای جامعه نسبت به یکدیگر، نهادها و جامعه دارند. شهر سکونت گاهی بزرگتر از روستا و دارای قوانینی متفاوتتر از آن می باشد. مهمترین نماد شهر، شهرداری آن است. نوع طراحی ساختمان شهرداری که ساختمانی است اداری برای شناسایی شهریت یک شهر بسیار مهم است. فضای اداری اغلب به عنوان حیطه یک فعالیت با حدودش تعریف می شود. ممکن است این فضا فعالیت های متعدد و متفاوتی را در بر گیرد. فعالیت هایی که بطور همزمان و یا در پی هم انجام میگیرند و حدود آن را مجموعه ای از دیوارهای حجیم و با خطوط موجود در کف سازی تعیین می کند.
در این میان ساختمان های دولتی و عمومی یکی از مهمترین ارگان های یک شهر می باشند، از این رو طراحی خاص و مکان یابی چنین پروژه هایی از اهمیت بالایی برخوردار می باشد. هر ساختمان عمومی در یک شهر می تواند نماد آن نهاد بوده و نقش عملکردی ایفا کند، از بین این ساختمان های اداری و دولتی ساختمان شهرداری نقشی ویژه و متفاوت دارد، زیرا محل رجوع بسیاری از مردم جهت حل مسائل شهری و ساختمانی خود می باشد. شهرداری ها نیز در زیر مجموعه فضاهای اداری طبقه بندی می شوند و تابع قوانین و مقرارت فضاهای اداری می باشند.
امروزه سهولت و سرعت در انجام وظایفی که همواره در حال تغییر است، در طراحی نقش تعیین کننده را بر عهده دارد. فعالیت های اداری می بایست به منظور ابقای خود تغییر کند. به همین ترتیب می بایست مراحل طراحی بر اساس این تغییرات و نیز بر اساس قوانین موجود برای کارمندان و روابط کاری میان آنها تغییر کند، بنا بر این در جهت تطبیق این فعالیت های نوین باید فضاها وسیع تر فرض شوند.
پروژه حاضر با عنوان ” طراحی ساختمان شهرداری شهر خامنه با رویکرد فرم گرا ” در شهر خامنه در استان آذربایجان شرقی به فاصله 70 کیلومتری از غرب تبریز واقع است که مساحت آن 6700. متر مربع و برای 70 نفر کارمند می باشد. با توجه به اهمیت شهر خامنه چه از لحاظ سیاسی و چه از لحاظ فرهنگی و تاریخی،فرم و شکل ساختمان شهرداری این شهر حائز اهمیت می باشد که ساختمان فعلی به هیچ وجه این نیازها را پاسخ نداده است. لذا در طراحی ساختمان شهرداری شهر خامنه رویکرد فرم گرایی در نظر گرفته شد تا بتوان در طراحی این ساختمان بهترین نتیجه را از نظر فرم و شکل بنا گرفت.

فصل اول – کلیات
1-1- بیان مسئله:
شهر مانند یک موجود زنده محتاج نظم و ترتیب سیستمی و فعال و پویاست، در صورتیکه هریک از سلولهای این پیکر بدرستی کار نکند مطمئنا موجبات ناراحتی یا بیماری را فراهم ساخته و در نتیجه نا آرامی و بیقراری و فرسودگی و خمودگی و . . . . را به دنبال داشته و زندگی را سخت و دشوار میکند.
به قول حکیم ابوالقاسم فردوسی
” چو عضوی به درد آورد روزگاردگر عضوها را نماند قرار تو کز محنت دیگران بی غمی نشاید که نامت نهند آدمی ”
نظم و تربیت شهری شهروندان در شهر باعث راحتی و آسایش و زندگی آنان است.
برقراری این نظم نیازمند وجود مراکز و سازمانهای مختلفی است که از اصلی ترین این سازمانها، شهرداری هر شهر می باشد. شهرداری ها بمانند مغز یک شهر طراحی هر شهر را کنترل می کنند. تاریخچه تاسیس شهرداری در ایران که نخست نام بلدیه را بر خود داشت به سال 1283(ه. ش) بر می گردد که قانون بلدیه در این سال به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
این سازمان علاوه بر کنترل طراحی شهر وظایف دیگری نیز دارند که برخی از این وظایف به شرح زیر است:
– پاکیزه نگاه داشتن شهر
– جمع آوری و حمل زباله شهری
– صدور مجوزهای ساخت و ساز شهری
– دریافت عوارض شهری
– برقراری نظم در شهر
مشخص است که این وظایف رفت و آمد مراجعه کنندگان بسیاری را در طول روز در پی خواهد داشت. بصورتی که میتوان گفت تمامی شهروندانی که اقدام به ساخت مسکن در شهر میکنند گذری بر شهرداری شهر خواهند داشت. از سوی دیگر در عرف جامعه مهمترین ساختمان اداری یک شهر ساختمان شهرداری شهر می باشد. لذا این موارد نقش نوع طراحی ساختمان شهرداری هر شهر در شناسایی فرهنگ و اهمیت و پیشرفت آن شهر را نشان میدهد.
پروژه حاضر با عنوان ” طراحی ساختمان شهرداری شهر خامنه با رویکرد فرم گرایی ” در محدوده شهر خامنه در شهرستان شبستر به مساحت6700 متر مربع و برای 70 نفر کارمند می باشد.
از آنجا که شهر خامنه از قدیمی ترین شهرهای استان آذربایجانشرقی می باشد که تاریخ تاسیس شهرداری این شهر به سال 1314 هجری شمسی باز میگردد که از این لحاظ در رتبه دوم بعد از شهر تبریز قرار دارد که این بر اهمیت شهرداری این شهر افزوده است. از دیگر ویژگیهای شهر خامنه می توان به شخصیتهای مهم و سیاسی منتسب به این شهر و همچنین فرهنگ بالای مردم این شهر که بیش از 98 درصد مردم این شهر باسواد می باشند و پسوند فرهنگی را به شهر خامنه اختصاص داده اند اشاره نمود.
بنابراین، این ویژگی ها که اهمیت این شهر و در پی آن اهمیت شهرداری این شهر را نشان می دهد وجود یک ساختمان فاخر را می طلبد، اما در واقع این چنین نمی باشد. ساختمان یک طبقه حال حاضر شهرداری خامنه ساختمانی نسبتا قدیمی است که در سال 1366 هجری شمسی تجدید بنا گردیده است که به هیچ عنوان در خور وشأن شهر خامنه نمی باشد. لذا با توجه به مطالب ذکر شده احداث ساختمانی شکیل و دارای معماری مناسب و به روز برای شهرداری شهر خامنه بسیار ضروری به نظر می رسد. نوع طراحی نیز بایستی بگونه ای باشد که هم چشم نواز، هم زیبا و هم بر پایه سبکهای معماری روز باشد.

1-2- اهداف تحقیق:
بطور کلی هدف از تحقیق و ارائه این رساله عبارتست از:
1- طراحی ساختمانی با کاربری اداری و فرهنگی برای شهرداری
2-طراحی بنایی فاخر به عنوان نماد شهر جهت شناساندن اهمیت شهر
3- استفاده از ویژیگیهای فرهنگی و اجتماعی مردم شهر در طراحی ساختمان شهر خامنه

1-3- جامعه آماری:
نمونه های مشابه اجرا شده در دنیا

1-4- بهره وران:
– شهرداری
– سازمان محیط زیست استان
– استانداری
– فرمانداری

1-5- جنبه جدید بودن و نوآوری طرح:
با توجه با اینکه خود ساکن شهر خامنه ام و شناخت کافی از این شهر به عنوان یک شهر وند دارم لذا با توجه به پرس و جو ها و اطلاعاتی که از شهرداری شهر بدست آورده ام تاکنون چنین طرحی برای احداث ساختمان شهرداری خامنه با رویکرد فرم گرا از سوی کسی ارائه نگردیده است. همچنین بطور کلی اغلب ساختمانهای اداری بر پایه عملکرد ساخته شده اند و تا جاییکه می دانم حد اقل در ایران ساختمانی اداری با رویکرد فرمال ساخته نشده است.

1-6- روش تحقیق:
در پژوهش حاضر،روش تحلیلی – آینده نگر به کار رفته و تهیه،تجزیه و تحلیل و تلفیق اطلاعات به دو روش اسنادی و میدانی انجام شده است،در مرحله اسنادی اطلاعات مورد نظر از کتاب ها،نشریه ها،مطالعات پژوهشی،نقشه ها،و پایگاه های اینترنتی گرد اوری شدو در مرحله مطالعات میدانی،با مشاهده و برداشت های میدانی،جمع اوری اطلاعات انجام گرفت،سپس بررسی و تجزیه و تحلیل طرح ها انجام شدو در پایان،با استخراج مبانی نظری در مورد مفاهیم مورد مطالعه و مقایسه و تحلیل نمونه های اجراشده از مجموعه های اداری به طراحی مجموعه پرداخته شد.

1-7- روش گرد آوری اطلاعات:
کتابخانه ای:
– مطالعه کلی در مورد مضامین مورد تحقیق از جمله نیاز های فعالیت اداری،جنبه های محیط اداری،خصوصیات معماری و مجموعه های اداری.
– مطالعات معماری در ارتباط با نمونه های پیشرفته ساخته شده یا در حال ساخت درکشورهای دیگر.
– مطالعات درباره ساختمان های اداری و دولتی ایران که از این دست نمونه های بارزی در ایران قدیم ومدرن وجود دارد.
– مطالعه کتب مربوط به استانداردها.
– مطالعه منابع مرتبط با مسائل معماری فرم گرا و معماران سبک فرمالیسم

میدانی:
– از طریق مصاحبه با کارمندان و نیز مشاهده چندین ساختمان جدید الاحداث در سطح کشور
– بررسی و شناخت دقیق سایت جهت طراحی معماری با توجه به پتانسیل های موجود در سایت.
– آنالیز و مطالعه در رابطه با سایت انتخاب شده و تهیه عکس از وضعیت موجود

1-8- ابزار گردآوری اطلاعات:
– مطالعه کلی در مورد مضامین مورد تحقیق از جمله نیاز های فعالیت اداری،جنبه های محیط اداری، خصوصیات معماری و مجموعه های اداری.
– مشاهده(بررسی میدانی سایت پروژه)
– بانک های اطلاعاتی(بخش مراجع کتابخانه ها و کتابخانه سازمان برنامه و بودجه)
– شبکه های کامپیوتری (سایت های اینترنتی مرتبط با موضوع پروژه) و. . .

1-9- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات:
– استخراج مبانی نظری در مورد مفاهیم خصوصیات معماری فضاهای اداری با رویکرد فرمال
– طبقه بندی و گروه بندی اطلاعات بدست آمده
– مقایسه و تحلیل نمومه خای اجرا شده از مجموعه های اداری (نمونه های داخلی و خارجی)
– گردآوری داده های لازم در مورد سایت و بررسی نیازها و مشکلات آن
– تجزیه و تحلیل ویژگی های کالبدی سایت جهت طراحی
– استخراج برنامه فیزیکی طرح با توجه به نیازهای خاص منطقه
– تدوین آلترناتیوهای طراحی با توجه به نمونه ها و اهداف طرح با ساخت ماکت های اتود و ترسیمات مختلف طراحی
– تدوین طرح نهایی و ترسیم احجام و نقشه های مربوطه طرح
– در مرحل? تجزیه و تحلیل اطلاعات از برنام?Word جهت بیان و ویرایش بخش نوشتاری و از برنام?Photo Shopبرای ویرایش تصاویر و همچنین ارائ? نهایی کار استفاده می شود. جهت ترسیم نقشه های معماری و احجام مربوطه از نرم افزارهای3Ds MAX و 3D Auto CAD و 2D Auto CADاستفاده خواهد شد
فصل دوم: مبانی نظری طرح
2-1- تعریف شهر:
واژه “City” در لغت به‌معنای شهر آمده است. (آریان‌پور؛1385) این واژه از اصطلاحات مربوط به حوزه جامعه‌شناسی شهری است که مباحث مربوط به پدیده شهر را از نگاه جامعه‌شناختی مورد مطالعه قرار می‌دهد.
تعریف شهر که در طول زمان از آغاز تشکیل شهر و به وجود آمدن شهرنشینی تا دوران ماقبل صنعتی و دوران صنعتی و عصر فراصنعتی (عصر اطلاعات) تطورات گوناگونی داشته و اکنون هم دارای مصادیق متفاوتی است، دارای دشواری‌های خاص خود است.
به نظر لوئیز ویرث(L. Wirth)، شهر یک روند تغییرات است و نه یک تغییر خشن که در تنگناها و خواسته‌های متعلق به یک پهنه یا عده‌ای از ساکنان و یا معیارهای فضایی و اداری محاط شده باشد. این یک شیوه زندگی است که در مؤسسه‌ای نسبتاً‌ بزرگ دائماً میان انبوه افرادی که از نظر اجتماعی ناهمگن‌اند دیده می‌شود. (تقوی،1389)
رابرت پارک(E. Park)، ارنست برجس (E. Burgess) و رودریک مکنزی (R. Mckensey)، از بنیانگذران و مبلغان مکتب شیکاگو،‌ شهر را ارگانیسم اجتماعی و یا محل اسکان طبیعی انسان متمدن می‌شمارند. (همان)
مولر لیر (M. Lyer)، شهر را تجمعی می‌د‌اند که جایگاه فعالیت‌های ناکشاورزی باشد و زومبارت (W. Sombart)، جایی را شهر می‌نامد که به‌علت گستردگی آن مردم همدیگر را نمی‌شناسند. (همان)

عام‌ترین تعریفی که از شهر ارائه گردیده است، این است که آن را مکان اسکان گروهی انسان‌ها و محل فعالیت‌های آن‌ها می‌دانند. برطبق نظر این عده، شهر فقط ساختمان نیست بلکه مکان انسان‌ها، گروه‌ها، سازمان‌های اجتماعی، طبقات، خانواده‌ها و غیره می‌باشد.
در اکثر تعاریف، مفهوم شهر با توجه به سه جنبه اساسی مطرح می‌گردد:
– گروه‌ها و طبقاتی که در شهر زندگی می‌کنند؛
– سابقه و قدمت شهر که معرف تمدن انسانی است؛
– شیوه سکونت که برگرفته از فر هنگ شهروندان است.
در بعضی از تعاریف دو فعالیت عمده (تجارت و خدمات) را از ارکان اصلی شهرهای پیشرفته می‌دانند و معتقدنددر کشورهای توسعه یافته، صرفاً بعد جمعیت مشخص کننده شهر نیست، بلکه حتی یک جمعیت اندک می‌تواند فعالیت غیر کشاورزی داشته باشد و بیشتر بر فعایت های خدماتی و تجاری متمرکز باشند.
برای بررسی نگرش‌های مختلف در خصوص شهر به چند تعریف اکتفا می‌کنیم:
– به نظر ژان رمی، شهر دارای نظم و انسجام فرهنگی همراه با نوآوری و پیشرفت می‌باشد.
– برای لویی ویرث، شهر به معنی ثبات دائمی نسبتاً وسیع و انبوه انسان‌هایی است که از لحاظ اجتماعی دارای ویژگی‌های یکسانی نیستند.
– از دیدگاه دورکیم، شهر محل توسعه اطلاعات در یک منطقه اخلاقی است.
– در نظر اصحاب مکتب شیکاگو از جمله رابرت پارک، ارنست برگس و رودریگ مکنزی شهر همانند یک اندام زنده اجتماعی محل اسکان طبیعی انسان متمدن می‌باشد. از این رو می‌تواند یک سازمان محیطی را بوجود آورد. شهر، نه تنها مجموعه ای از افراد انسانی، امکانات اجتماعی، خیابان‌ها، ساختمان‌ها، چراغ‌های برق، متروها، نهادها، بیمارستان‌ها و مدارس است، بلکه یک قلمرو و منطقه روانی که شامل مجموعه ای از شیوه های کاربردی، نگرش‌های سازمان یافته و احساسات است را تشکیل می‌دهد. بنابراین شهر دارای دو جنبه توأمان می‌باشد: جنبه کالبدی و جنبه ماهیت انسانی. ماهیت انسانی از این لحاظ که شهر بازتاب تفکرات سازمان یافته در یک منطقه فرهنگی- فضایی همراه با قوانین خاص خود می‌باشد.
به نظر پارک و مکتب شیکاگو شهر ترکیبی از عناصر مادی (مدنیّت) و غیر مادی (اخلاقی) است که بخش دوم مهم‌تر است. (ربانی،1387)
طبق ماده 4 قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری ایران، شهر، محلّی)مکانی) است با حدود قانونی که در محدوده جغرافیایی مشخص واقع شده و از نظر بافت ساختمانی، اشتغال و سایر عوامل دارای سیمایی با ویژگی‌های خاص خود است، به طوری که اکثریت ساکنان دایمی آن در مشاغل کسب، تجارت، صنعت، خدمات و فعالیت‌های اداری اشتغال داشته و در زمینه خدمات شهری از خودکفایی نسبی برخوردارند. شهر کانون مبادلات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی حوزه نفوذ پیرامون خود بوده و حداقل دارای ده هزار نفر جمعیت است. یا مکان تجمع عده کثیری از مردم با سلایق، افکار، رفتار و. . . متفاوت می‌باشد. از نظر کالبدی، شهر جایی است که دارای ساختمان‌های بلند، خیابان‌ها، پارک‌ها، ادارات، زیرساخت‌ها و تأسیسات شهری و. . . می‌باشد. در بعد اقتصادی نیز شهر جایی است دارای وجه غالب اشتغال صنعتی، خدماتی و سبک مصرف و زندگی یا شیوه تولید متفاوت از روستا است. یکی از انواع تعریف‌های رایج از شهر، تعریف عددی آن است. به نحوی که در ایران تا سال 65 شهر را مکانی می‌گفتند که جمعیت آن بیش از 5 هزار نفر باشد و از آن تاریخ به بعد، شهر به جایی گفته می‌شد که دارای شهرداری باشد (غلامی،1390).
با توجه به کم وکاستیهای مربوط به تعاریف شهر، تاکید بر نقش شهر )نوع کارکرد(هتر ما را در شناخت شهر و تمایز قائل شدن بین آن و روستا هدایت می کند .بدین معنی که در شهر ها نقشهایی وجود دارد که روستاها فاقد آن هستند. بنابراین در شناخت شهر به دو کارکرد بیشتر توجه می شود؛ یکی اینکه شهرها کارکرد غیر کشاورزی دارند و دوم اینکه اغلب شهر ها به تولید کالا و بیش از آن به مبادله کالا می پردازند؛ یعنی اینکه فعالیت های غیر کشاورزی بر اقتصاد شهر غلبه دارد..
با توجه به موارد ذکر شده، در برخی کشورها در شناخت شهر از روستا کارکردهای اقتصادی به همراه میزان جمعی اساس کار قرار می گیرد. بنابراین تاکید بر یک عامل در شناخت شهر کفایت نمیکند..
در طول تاریخ شناخت شهر از طریق کارکرد آن از اعتبار سیاسی و حکومتی برخوردار بوده است بویژه که از ابتدای پیدایش شهرها، شهر با نقشهای اداری-سیاسی و مذهبی شناخته می شد بنابراین اولین شهرها دارای نقش اداری-سیاسی بوده اند. لیکن امروز، شهرها دارای کارکردهای متنوعی بویژه کارکردهای اقتصادی-صنعتی و خدماتی-خدمات رسانی می باشند.
با توجه به توضیحات بالا، آیا می توان گفت که خوب شهرها می توانند در اندازه های گوناگون شکل بگیرند؛ کوچک، متوسط، بزرگ و بسیار بزرگ؟ بله این درست است لیکن بطور علمی ما چه انواعی از شهرها را داریم؟ شهر، شهرک، متروپلیس یا مادر شهر، مگالاپلیس یا کلان شهرها کدامند و دارای چه ویژگیهایی هستند؟
از دو جنبه می توان به انواع شهر ها پرداخت. یکی از بعد کارکردی )فعالیت و نقش(و دیگر از بعد اندازه ) کوچک و بزرگ بودن( ، از نظر اول با توجه به نوع فعالیت شهرها، به دسته بندی کلی شهر ها می پردازیم و از نظر دوم تقسیم بندی معمولا با توجه به جمعیت شهر انجام می شود. البته جمعیت شهر خود تا حدودی بیانگر تنوع و تعداد فعالیت های حاکم بر شهر و همچنین حیطه نفوذ و وسعت شهر خواهد بود.
الف- کارکرد و نقش: تقسیم بندی شهرها با توجه به محیط بوجود آمده بر اساس فعالیتی که سایر فعالیت های شهر را تحت شعاع خود قرار داده و شهر بر اساس آن نوع فعالیت خاص شناخته می شود: مانند شهرهای فستیوال و کنگره ای، شهرهای فرهنگی، شهرهای مذهبی و زیارتگاهی، شهرهای درمانی و آسایشگاهی، برف شهرها، شهرهای بازنشستگان، شهرهای صنعتی، شهرهای تجاری، شهرهای اداری-سیاسی، شهرهای صنعتی-خدماتی و. …
بنابراین در این دیدگاه شهر ها بر نوع فعالیت غالب طبقه بندی می شوند که هر شهر با توجه به فعالیت و کشش جمعیتی خود، اندازه و وسعت خاص خود را خواهد داشت.
ب- اندازه و وسعت : در این دیدگاه عامل جمعیت در تقسیم بندی شهر ها نقش مهمی را بازی می کند چرا که در این دیدگاه شهر ها از کوچکترین به بزرگترین تقسیم بندی می شوند و شهر کوچک یا بزرگ در وهله اول بیانگر جمعیت کم یا زیاد خود می باشد. که البته این جمعیت خود بیانگر سطح فعالیتها، حیطه نفوذ شهر و … می باشد. البته در تعریف سطح جمعیتی?و?مرزتعریف?شده?بین?انواع?شهرها?توافق?کلی?وجود?ندارد??بطور?مثال?حداقل?جمعیت?برای?شهر?محسوب?شدن?در?ژاپن???????نفر،در?نروژ،?ایسلند،?و?سوئد??????نفر،?در?نیجریه???????نفر?و?در?ایران?در?حال?حاضر???????نفر?می?باشد?
خوب در اینجا با توجه به شرایط کشورمان انواع شهر ها را با توجه با اندازه آن بیان می کنیم.
1- بازارشهر (5-10 هزارنفرجمعیت. )عملکرد: دهستانی
2- روستا-شهر(10-25هزارنفرجمعیت. )عملکرد: بخش
3- شهرکوچک (25-50 هزارنفرجمعیت. )عملکرد: شهرستان
4- شهر متوسط کوچک (50-100هزار نفر جمعیت) علکرد: شهرستان
5- شهر متوسط (100-250 هزار نفر جمعیت). عملکرد: ناحیه ای
6- شهربزرگ میانی (250-500 هزارنفر جمعیت) . عملکرد: استانی
7- شهربزرگ (500هزار -1میلیون نفر جمعیت) عملکرد: منطقه ای
8- کلان شهر(متروپل)(1-5 میلیون نفر جمعیت) عملکرد: کلان منطقه ای
9- کلان شهر ملی (5میلیون نفر جمعیت و بیشتر) عملکرد: ملی
2-1-1- شهر از دیدگاه جامعه شناسی:
در جامعه شناسی، شهر مانند یک نظام پویا است و از بخش‌های کم و بیش منسجمی تشکیل شده است. سیستم شهری در بردارنده تفکرات، ریشه‌ها و روابط واقعی است. این سیستم همانند یک دستگاه متعادل کننده عمل می‌کند و در جهت ایجاد هماهنگی لازم بین بخش‌های مختلف شهر اقدام می‌نماید. اگر برای جامعه شناسی، مسأله اساسی، مطالعه کنش‌های اجتماعی افراد در فضاهای مختلف می‌باشد؛ شهر مکان این کنش‌ها در ابعاد مختلف برای گروه های اجتماعی است. شهر بستر مطالعه پدیده‌ها و به عبارتی آزمایشگاه جامعه شناسی است)ربانی،1387).
2-1-2- ویژگی شهر:
1- وجود سازمان‌های صنعتی، تجاری، آموزشی، نظامی، سیاسی، هنری، اداری و????
2- تأسیسات عمومی از قبیل آب، فاضلاب، برق، تلفن، گاز، کتابخانه و????
3- دارا بودن شهرداری
4- ناهمسانی و عدم تجانس بین مردمان شهرنشین
5- وجود تحرک مکانی و اجتماعی
6- تعدد، تراکم و گوناگونی جمعیت (غلامی،1390)
2-1-3- مفهوم شهروند:
شهروند بر گردان واژه انگلیسی citizen و فرانسوی citoyen می‌باشد. ریشه لغوی آن واژه civitas است که صورت لاتینی شده واژه polites یونانی به معنای عضو یک پولیس یا دولت – شهر یونان است. این واژه از فرهنگ غرب وارد کشور ما شده است و پیشینه ای در ایران ندارد. فرهنگ فارسی امروز اولین فرهنگی است که شهروند را تعریف کرده است: “کسی که اهل یک شهر یا کشور باشد و از حقوق متعلق به آن برخوردار شود. “
اگر بخواهیم به لحاظ لغوی شهروند را تعریف نماییم باید گفت شهروند مرکب از دو کلمه “شهر” به معنای جامعه انسانی و “وند” به معنای عضو وابسته به این جامعه است. مفهوم شهروند به خودی خود و به صرف جمع شدن و تجمع افراد در کنار یکدیگر حاصل نمی‌شود بلکه این مفهوم در چارچوب و قلمروی جامعه مدنی شکل می‌گیرد. شهروند در مفهوم فرهنگی کلمه، یک موجود اجتماعی است، در واقع شهروندی بیان یک هویت مشترک است و شهروند به همه اعضای جامعه بزرگی اطلاق می‌شود که عنوان یک فرهنگ را به خود می‌گیرد و از این منظر می‌توان عنوان شهروندی را به همه قلمرو و یک تمدن و فرهنگ سوق داد.
شهروند از وجود تعهدات دو جانبه میان فرد و جامعه خبر می‌دهد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
الف- حفظ، تقویت، بکارگیری، دفاع و پاسداری از اصول ارزشی جامعه که از سوی شهروند به رسمیت شناخته شده است.
ب- حمایت از شهروند و ارائه امکاناتی جهت رشد شخصیت اجتماعی و فردی شهروندان توسط جامعه.
پس شهروندی نه تنها به معنای سکونت در یک شهر به مدت مشخص که به معنای مجموعه ای از آگاهی‌های حقوقی، فردی و اجتماعی است. زندگی شهری یک زندگی جمعی است و برای موفقیت در این نوع زندگی بایستی فردگرایی و منفعت طلبی تا حدودی مهار شده و اخلاق جمعی رواج یابد. حقوق شهروندی ترکیبی است از وظایف شهروندان در قبال یکدیگر، شهر و دولت یا قوای حاکم و مملکت و همچنین حقوق و امتیازاتی است که وظیفه تأمین آن حقوق بر عهده‌ی مدیران شهری (شهرداری(، دولت یا به طور کلی قوای حاکم می‌باشد (خاک، 1380).
شهروندی از مشتقات شهر و حاصل رابطه دو سویه فرد و دولت است، این رابطه از یک سو متضمن وفاداری فرد به دولت و از سوی دیگر مستلزم حمایت دولت از فرد می‌باشد. به باور برخی از صاحب نظران شهرنشین‌ها آن هنگامی که به حقوق یکدیگر احترام گذارده و به حقوق و تکالیف خویش در قبال شهر و اجتماع عمل کنند به شهروند ارتقاء یافته‌اند، یک شهروند عضو رسمی یک شهر، ایالت یا کشور است، افرادی که به یک دولت ملت خاص تعلق دارند، دارای اسناد و مدارکی هستند که این اسناد و مدارک را قانون اساسی هر دولتی تعیین می‌کند. که معمولاً تابع دو معیار می‌باشد: یک محل تولد و دیگری ملیت پدر و مادر، البته شهروندی از راه ازدواج با زن یا مرد شهروند هر کشوری نیز بدست می‌آید. اما این گونه شهروندی همه حقوق شهروندی را شامل نمی‌شود.
شهروندی اصلی است، که بر روابط دولت و اعضاء جامعه نظارت می‌کند، یعنی از یک سو با امتیازات دولت و حقوق افراد و از سوی دیگر به مناسبات و فرایندهای تاریخی مربوط می‌شود. شهروندی اعتبار فرد را در جامعه مشخص می‌کند.
شهروند عضو یک اجتماع سیاسی است که بهره مند از حقوقی است که البته وظایف عضویت برای او محفوظ است. اگر به این تعریف دقت شود، نمی‌توان هیچ شهروندی را بدون مسئولیت واجد حق دانست. (شهبازی گهرویی،1390).
2-1-4 – تعریف “شهروند” در حقوق ایران:
واژه “شهروند” در فرهنگ فارسی چنین تعریف شده‌است: کسی که اهل یک شهر یا کشور بوده و از حقوق متعلق به آن برخوردار می‌باشد و یا از این منظر تعریف می‌گردد که، انسان‌های ساکن و مقیم در یک کشور اعم از اتباع و بیگانگان که در سرزمین یک دولت کشور و تحت حاکمیت آن می‌باشند. ویژگی کلیدی معرف شهروند که آن را از سایر مصادیق متمایز می‌کند، وجود یک اخلاق مشارکت است. در واقع شهروندی یک موقعیت فعالانه است چرا که در مفهوم “شهروندی” همزمان حقوق و تکالیفی متناسب برای هر یک از شهروندان در نظر گرفته می‌شود. بر این اساس شهروندی در عین حال که مجموعه حقوقی را برای شهروندان معین می‌کند و آن‌ها را بدون استثناء بهره‌مند از این حقوق می‌داند، تکالیفی نیز برای آن‌ها متصور می‌شود که باید به آن‌ها بپردازند. از دیگر سو این حقوق و تکالیف، لازم و ملزوم یکدیگربوده و هیچ یک را نمی‌توان بدون دیگری تصور نمود. به این معنا احترام و رعایت قانون یک تکلیف شهروندی است، حال اگر فردی از قانون تخطی کند در واقع به حقوق دیگری تجاوز کرده، پس عدم انجام وظیفه (تکلیف) یک فرد، باعث عدم بهره‌مندی از حقوق فرد دیگری می‌شود. بنابراین در یک جامعه حقوق و تکلیف لازم و ملزوم یکدیگرند و مانند حلقه‌های یک زنجیر انسجام اجتماعی را حفظ می‌کنند (غلامی،1390).

2-1-5- ویژگی‌های شهروند:
1- شهروندان دارای خوی همکاری و خود گردانی می‌باشند و ضمن حفظ هویت‌های خاص خود عضویتشان در دیگر هویت‌های جمعی را نیز حفظ می‌کنند و برای تحقق این هدف با تشکیل انجمن‌های مختلف، منافع شخصی و عمومی را پیوند می‌دهند.
2- شهروندان دارای نقش‌های تفکیک شده می‌باشند و از حقوق، امتیازات و مسئولیت‌های این نقش آگاهند و آن را مطالبه می‌نمایند.
3- شهروند در امور عمومی جامعه مشارکت می‌کند. در واقع شهروندان در امور مختلف از نگهداری از امکانات عمومی و حفظ منابع طبیعی تا تعمیر مدرسه محل و آسفالت خیابان خود احساس مسئولیت می‌کنند.
4- شهروندان با تشکیل نهادهای مستقل از دولت به نظارت و مشارکت در تصمیمگیری‌های دولتی و اجرای آن‌ها می‌پردازند?
5- شهروند در امورجامعه منتقد است و عقاید سنجیده‌ای دارد. اما فضیلت اصلی یک شهروند اعتدال و انصاف در قضاوت و انتقاد است. یعنی یک شهروند در عین حال که نهادهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را به باد انتقاد می‌گیرد اما اگر همین نهادها در معرض تهدید واقع شوند از آن‌ها دفاع می‌کند.
6- شهروند، دیگران را به مثابه یک شهروند برابر با خود تلقی می‌کند و می‌پذیرد که ارزش و اعتبار و هویت آن شهروند برابر با هویت خود اوست.
7- حس مشارکت و سهیم بودن در باطن یک شهروند به عنوان یک ضرورت وجود دارد نه به عنوان یک حس دلپذیر (برخورداری،1386).
حقوق شهروندی:
آگاهی از حقوق شهروندی از جنبه های مهم روابط انسانی و اجتماعی و عامل بسیار اساسی برای تداوم زندگی جمعی در دنیای پر مخاطره مدرن است عدم توجه به آگاهی از حقوق شهروندی مخدوش کننده پایگاها و نقش‌ها و سبب تأخیر در کارها و هزینه بر شدن آن‌ها، خلل در روابط و تعاملات و باعث ایجاد مشکلاتی در مشارکت می‌شود. چرخش نظریه های جامعه شناسی به سمت مفاهیم نرم همانندآگاهی از حقوق شهروندی و مشارکت در همین راستا است. اگر آگاهی از حقوق شهروندی در یک جامعه در سطح بالای نباشد، افراد نمی‌دانند چه نوع حقوق و تکالیفی در جامعه و در قبال دیگران دارند، و چگونه می‌بایست در جهت تحقق و ایفای آن‌ها تلاش کنند. شک نیست جامعه ای که فرد، فرد آن از حقوق خودآگاهی کامل دارند با جامعه ای که افراد آن حتی از حق حیات خود نیز آگاه نیستند، متفاوت زندگی می‌کنند (شهبازی گهرویی،1390)
هر شهروند با توجه به جایگاه و پایگاه اجتماعی خویش درجامعه شهری دارای حقوقی می‌باشد. براین اساس اجمالآ حقوق شهروندی به سه دسته زیر تقسیم می‌گردد
الف -حقوق قانونی ومدنی
ب- حقوق سیاسی
ج – حقوق اجتماعی
حقوق قانونی ومدنی شامل آزادیهای فردی، آزادی بیان، حق مالکیت، حق بهره مندی از عدالت
حقوق سیاسی شامل حق شرکت در انتخابات، حق مشارکت سیاسی وحقوق اجتماعی شامل حق بهره مندی از امنیت، رفاه اجتماعی، خدمات مدنی ودربین سه حقوق فوق الذکرحقوق اجتماعی شهروندی دارای اهمیت خاصی به خصوص برای جوامع مدرن وتوسعه یافته غربی می‌باشد. بطور کلی رابطه میان شهروندان و نظامهای اقتصادی، سیاسی، حقوقی و فرهنگی جامعه دو سویه می‌باشد بطوریکه طرفین نسبت به هم دارای حقوق و وظایف متقابل هستند. در این بین مهم‌ترین وظیفه مقامات محلی وحکومتهای محلی (مدیریت شهری) که درراستای تقویت وبهبوداجتماع محلی وحکومتهای کارآمدومؤثر باید انجام گیرد شهروندسازی است. شهروندسازی یعنی فراهم نمودن امکانات، تسهیلات و ساز و کارهای لازم برای شهروندان تاآن هاازحقوق شهروندی خویش بهره مندشوندوضمناً بتوانندبه نحوی مناسب وظایف وتکالیف شهروندیشان را در قبال جامعه محلی و شهری که درآن زندگی می‌کنند انجام دهند؛ لذا باید گفت وظیقه حکومتهای محلی فراهم سازی زمینه لازم برای برخورداری شهروندان ازحقوق شهروندی خویش (حقوق مدنی، حقوق اجتماعی و حقوق سیاسی) می‌باشد. از دیدگاه سیاست شهری مطالبات وتقاضاهای نامحدودشهروندان از رژیم‌های شهری (مدیریت شهری) عمدتا معطوف به چند مقوله اساسی زیر است.
– ?استفاده از منابع شهری و امکانات و خدماتی که نیاز مبرم زندگی شهری می‌باشد
– ?تأثیر گذاری بیشتر بر سازو کار تصمیم گیریهای شهری
-?فراهم شدن ساز وکارها و ترتیبات نهادی برای تحقق بیشتر مشارکت شهروندی در زندگی شهری
-?تثبیت قانونمندانه حقوق و وظایف متقابل شهروندان و مدیریتهای شهری (وبلاگ سه شهرساز،1387)

2-1-5- وظایف شهروندی:
شهروندان در ارتباط با شهر و مدیریت شهری دارای وظایف و تکالیفی هستند که عمل به این وظایف و تکالیف در ارتباط دو سویه با حقوق آن‌ها از مدیریت شهری باعث ارتقاء فضیلت جامعه شهری، تأمین سعادت و ایمنی شهری می‌گردد.
بطور کلی وظایف شهروندان را می‌توان در چند مورد زیر خلاصه نمود:
– ?آشنائی با حق و حقوق خویش در جامعه شهری
آشنائی باوظایف و تکالیف مدیریت شهری و توانائی‌ها و محدودیتهای مدیریت شهری دراداره شهر و هماهنگ ساختن سطح توقعات خویش با این وظایف و امکانات
– پس از آشنائی با دو مقوله فوق هر شهروند باید برای احقاق حق خویش و بالطبع بهبود وضعیت جامعه شهری خود اقدام نموده و مدیریت شهری را وادار به انجام وظیفه و اعاده حق شهروندی خویش نماید.

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید